Od 1901 r. do 2020 r. Literacka Nagroda Nobla wręczana została 112 razy (https://www.taniaksiazka.pl/t/literacka-nagroda-nobla). Wyróżnienie odebrało 116 osób. Najwięcej z nich pisało po angielsku, na drugim miejscu znaleźli się twórcy dzieł tworzonych w języku francuskim, zaś na trzecim – po niemiecku. W gronie laureatów literackiego Nobla jest obecnie pięciu Polaków: Henryk Sienkiewicz, Władysław Stanisław Reymont, Czesław Miłosz, Wisława Szymborska oraz Olga Tokarczuk. Co jeszcze warto wiedzieć o tym wyróżnieniu?

Krótka historia nagrody Literackiej Nagrody Nobla

Od samego początku istnienia nagród Nobla literatura znajdowała się wśród dziedzin, w których przyznawano to wyróżnienie. Oprócz niej były to jeszcze: chemia, fizyka, medycyna lub fizjologia oraz Pokojowa Nagroda Nobla. Na liście tej brakuje ekonomii. Ekonomiczny Nobel został ustanowiony i ufundowany w 1968 r. przez Bank Szwecji. Oficjalnie wyróżnienie to nosi nazwę „Nagroda Banku Szwecji im. Alfreda Nobla w dziedzinie ekonomii”.

Zgodnie z intencją fundatora, Literacka Nagroda Nobla przyznawana miała być “najwybitniejsze dzieło o tendencjach idealistycznych” – przy czym chodziło tu raczej o dzieło w rozumieniu całokształtu twórczości, niż pojedynczy utwór. Kilkukrotnie zdarzyło się jednak, że w uzasadnieniu podaje się tytuł konkretnej publikacji. Miało to miejsce np. w przypadku Władysława Stanisława Reymonta (którego nagrodzono za wybitny epos narodowy, powieść “Chłopi”) czy niemieckiego pisarza Tomasza Manna (wyróżnienie przyznano mu przede wszystkim za wielką powieść “Buddenbrookowie”, która stała się klasyką współczesnej literatury, i której popularność nieustannie rośnie).

W latach 1904, 1917, 1966, 1974 literackiego Nobla otrzymały dwie osoby jednocześnie. W latach 1914, 1918, 1935 oraz 1940-43 nagrody nie przyznano.

Tryb przyznawania oraz wysokość nagród

Kandydaci do Literackiej Nagrody Nobla mogą być zgłaszani przez dokładnie określone grono osób. Tworzą je:

  • członkowie Akademii Szwedzkiej (w jej skład wchodzi 18 szwedzkich pisarzy, poetów, filologów i historyków; na członków Akademii wybierani są dożywotnio),
  • członkowie innych akademii i instytucji o podobnym charakterze,
  • laureaci literackiego Nobla z poprzednich lat,
  • przewodniczący stowarzyszeń odpowiedzialnych za twórczość literacką w poszczególnych krajach,
  • profesorowie literatury.

Nominacje do Nobla są tajne przez 50 lat.

Nazwiska kandydatów poddawane są stopniowej selekcji przez Komitet Noblowski (złożony z kilku członków Akademii Szwedzkiej), w proces ten na poszczególnych etapach włączają się również pozostali członkowie Akademii. Ostatecznego wyboru dokonuje cała Akademia Szwedzka.

Laureaci Nobla za dany rok ogłaszani są w pierwszym pełnym tygodniu października, każdej dziedzinie przypisany jest inny dzień. Literacką Nagrodę Nobla ogłasza się zawsze w czwartek. Jej wręczenie odbywa się podczas uroczystej gali odbywającej się 10 grudnia w Sztokholmie, w rocznicę śmierci fundatora nagrody. Laureat otrzymuje medal, dyplom oraz nagrodę pieniężną w wysokości 9 mln koron szwedzkich (ok. 3,5 mln zł). Taką kwotę otrzymała w 2019 r. Olga Tokarczuk.

Zdjęcie utworzone przez marymarkevich - pl.freepik.com